پایه‌های داستان را درست بگذارید




عنوان داستان : دیوارهای خالی از قابم
نویسنده داستان : فهیمه سجادیه

از این داستان ویرایش جدیدی تحت عنوان «قابها» منتشر شده است.

اخرین تحویل امروز،دری چهارخانه با تکه های رنگ تبله شده و ور امده ،از همین جا سر در درختان کاج را میبینم که از دیوار به بیرون سرک کشیده اند وحرکت شاخه های یک درخت بید را نیز که با وزش ملایم باد بهاری به ارامی تکان میخورد ،رقصی مسخ شده که وزن برگهای تازه روییده شده را به جان خریده است.
زنگ میزنم ،تک دگمه ای قدیمی روی دیوار،صدایی از ان بلند نمیشود ،هرز بودن زنگ را زیر دستم احساس میکنم و خاکی که بی اجازه روی نوک انگشتم نشسته. نگاهی به ادرس بسته میاندازم ، درست امده ام بسته از راهی بسیار دور از میان عرض اقیانوسها خودش را تا در این خانه پوسیده رسانده اما در این خانه خبری از حضور زندگی نیست ،چند ضربه با پا به در میزنم ، نمیخواهم دستانم از این بیشتر گرد و خاک را به خود بگیرد چند ضربه و بعد خواهم رفت ،سرنوشت این بسته برایم بی اهمیت است حتی اگر این همه راه امده باشد ،برگشت به فرستنده محتمل ترین اتفاق برای ان خواهد بود.
ماشین را جای مناسبی پارک نکرده ام روی پل جلوی خانه اما سرش بیرون است و پنجره ها را باز گذاشته ام بوی بهار را دوست دارم و حالا ماشینم از ان پر شده ،بسته سنگین نیست شاید به اندازه وزن یک کتاب اما گرفتن مداومش در دست مثل احساسات پنهان شده در قلب ،خسته ام میکند، ان را زیر بغلم میگذارم و مقنعه ام را کمی جابه جا میکنم تا نفسی بکشم یک ضربه دیگر به در وبعد رفته ام.
پایم در هوا معلق است که صدای امدم ،امدم ،از حیاط به گوش میرسد،بسته را در دست میگیرم و اماده باز شدن در هستم که انگار صدسال طول میکشد ،چرخیدن هزارباره چرخدننده های قفل زنگ زده و صدای کشیده شدن فلز روی فلز که جگرت را خون میکند و بعد در با زور زدنی نفس گیر به داخل باز میشود ، ان قدر کند که بی اختیار به باز شدنش کمک میکنم و گرد و خاک را به جان میخرم ،سر سفید مویی از لای در رد میشود ،پیرمرد حسابی پیر است به پیری کاج ها ی داخل حیاطش
-بله بفرمایید؟
اسم روی بسته را میخوانم بدری توسلی
-یک بسته برای خانم بدری توسلی دارم
پیرمرد گیج نگاهم میکند،سردرگم ،بی حواس ،بی هوش
-برای بدریه؟
سعی میکنم حواسش را به خودم جلب کنم
-بسته از خارج امده از استرالیا
-بدین به من ،شوهرش هستم
دستان پیرمرد تقریبا بسته را لمس میکند که من پاکت را عقب میکشم ،دستانش چند ثانیه ای در هوا باقی میماند ،مردد، انگار که در حال دزدی باشد و یا کاری شرم اور، با ان چشمان ریز که زیر خروارها چروک گم شده نگاهم میکند.
روی بسته را میخوانم تحویل به شخص مورد نظر یک شرط دست و پا گیر
-باید به خودشون بدم، هستن؟
پیرمرد دستش را عقب میکشد و نگاهش رو به خانه برمیگردد دوباره به من چشم میدوزد اما خط نگاهش بسیار از من دور است
-نمیتونه بیاد دم در مریضه
-زیاد وقتتون را نمیگیرم بسته از راه دوریه یک لحظه امضا را میگیرم و میروم
-اخه اون...
-فقط یک لحظه طول میکشه ،اخر وقته ، ممنون میشم
-مسئله این نیست اخه اون.....
پیرمرد چیزی زیر لب میگوید که نمیشنوم
-ببینید اگه سخته شونه من تا دم خونه مییام فقط امضا کنن و میرم
پیرمرد را معذب کرده بودم قصد اذیت کردنش را ندارم ولی خسته ام و حالا هم که اینجا هستم
-خونه هستن که؟
-اون همیشه اینجاست
-خیلی خوب یک لحظه وقتشون را میگیره
-بدری من ....
-چیزی گفتین؟
بسته در دستم سنگین شده ،این قلاب و چنگک پایان روزم را بدست پیرمرد که بدهم، فارغ از امروز، سوار ماشینم میشوم شیشه ها را پایین میدهم موزیک ملایم هم نوایی ساکسیفن و پیانویم را پخش میکنم و تا دفتر بی وقفه گاز میدهم پایان کارم را ثبت میکنم لباسم را عوض میکنم تا خانه راهی نیست ماشین را د رپارکینگ کوچک اپارتمانم پارک میکنم در خانه را با تکانی کوچک باز میکنم اخر قفل کمی گیر دارد نه مثل قفل خانه پیرمرد ،همان جا دم در مانتو و روسری ام را رها میکنم پنجره ام را رو به خیابان باز میکنم روی مبل جلوی ان مینشینم کتابم را در دست میگیرم و منتظر ورود بوی بهار به داخل خانه ام میمانم اگر بسته را همین حالا به پیرمرد تحویل دهم
-پس اجاره هست؟
پیرمرد پا به پا میکند ،حرفی تا میانه گلویش امده اما مانعی انجاست صورت بی مویش با ان چینهای عمیق تا گوشه چشم خاطره ای را در ذهنم زنده میکند به یاد اوری کوتاهی از کودکی اغوش گرمی که از دست رفته ،نگاهش از من بسیار دور است وچشمانش مرطوب، پرش هرچند بار گوشه لبش را میبینم
کمی جلوی در پا به پا میکند و چشم از بسته بر نمیدارد و در اخر نگاهش را به من میدورد انگار تصمیمی گرفته است با سرعتی که ار سنش بعید است به داخل برمیگردد و در را میبندد، پایم را لای در میگذارم پیرمرد متوجه نمیشود کمی صبر میکنم از او خبری نیست ،رفتن بی حرفش را حمل بر اجازه ورود میگیرم پس......
سریع ماشین را قفل میکنم و به داخل میروم در حیاط با صدایی خشک پشت سرم بسته میشود نگران ان صد هزار پیچش قفل هستم ولی این وهم حیاط است که در ان من را میگیرد برگهای پاییزی همه جا را پوشانده و حوض کوچک داخل حیاط مهمان اب کدر رنگی است که مدتها از عوض شدن ان میگذرد ،مسیر تا ساختمان خانه مشخص نیست دیگر فرقی بین سنگفرش و باغچه دیده نمیشود همه جا برگ است و برگ، شاید اگر روز دیگری بود ،کمی تردید میکردم ولی صدای ساکسیفون داخل سرم و نرمی صندلی راحتی خانه ام و دعوت به پایان روز خسته اور و تنهایم به من انگیزه میدهد تا جلو بروم ،اولین قدم روی برگها و صدای خرد شدنشان بلند میشود با نگرانی سربلند میکنم اما پیرمرد را میبینم که در تاریکی داخل ساختمان محو میشود،قدم بعدی را برمیدارم همیشه از صدای خرد شدن برگها زیرپایم لذت میبرم ولی امروز فقط مور مورم میشود.
به ساختمان میرسم،چند پله کوتاه و بعد ساختمان تاریک برایم دهان باز میکند ، بدون اجازه وارد ساختمان میشوم ،حال نسبتا بزرگی است پر از وسایل قدیمی و جدید که انگار بیشتر روی هم سوار شده اند تا چیده شده باشند پیرمرد غیب شده است و من تنها در این فضای غریب ولی نه نا اشنا به دنبال بدری میگردم
-سلام ببخشید یک لحظه؟
کسی جوابم را نمیدهد
چشم به اطراف می گردانم هزاران قاب عکس دیوارها را پر کرده ،نگاهم به عکس تازه ای است دو جفت چشم خسته که به من خیره شده اند لبخند نمیزنند اما نگاهشان است که با تو از باهم بودنی قدیمی حرفها دارد ،،زن کمی به سمت مرد خم شده و مثلث میانشان را پر کرده ،صمیمیتی تکرار شده ،تمدید شده ،جا افتاده.
چیزی در پشت سرم جا به جا میشود دختربچه ای با موهای بافته در دو طرف صورتش از کنارم میگذرد و با جیغی شادی اور از اتاق بیرون میدود فرصت نمیکنم درست نگاهش کنم حضوری عجول و وهم انگیز و بعد رفته است ،اگر اجازه خیال داشتم فکر میکردم از من گذشته است، درست از میان نیم تنه راستم قبل از انکه حتی بچرخم از میان لایه لایه عضله و اندامهای درونی ام رد شده و حتی دستی به قلبم کشیده و رفته است
-بدری اروم
کمی ترسیده ام پیرمرد او را بدری صدا زده بود ،پس بسته مال اوست؟ و یا شاید این خانه پر از بدری های گوناگون است ، در سن های مختلف و یا گیر کرده در میان قابهایی که دیوارها را سنگین کرده است ،صدای پیرمرد را از اتاقهای بالایی شنیده بودم
خانه دوباره ساکت میشود دنبال دختر بچه میگردم هنوز جیغ خنده اش د رگوشم باقی مانده است.
صدایی پج پج واری میشنوم غرغری شاید
-ببخشید کسی هست؟
بازهم جوابی نمی اید
نگاهم به عکسهاست ترتیب خاصی ندارد و زمان میان پیری و جوانی و کودکی انها د رجریان است انگار کسی به قصد انها را در هم چیده تا گذر زمان را پنهان نگه دارد ،پسری در حال بازی با یک بادبادک است که ناگهان تبدیل به مردی شده با لباس سربازی که بی مقدمه میشود نوجوانی د رحال مطالعه و بعد سر میخورد کنار بدری جوان با دو گیس بافته که سرش را روی شانه هایش گذاشته و اب نباتی را د ردهان دارد، اما سفر بدری طور دیگری است انگار از روی شانه های مرد متولد شده د رمیان اغوش سالخورده پیرمرد جان گرفته و بعد ارام ارام تبدیل به زنی برازنده پوشیده در لباسی به سفیدی اولین برف زمستانی شده و بعد ان قدر زندگی را به درونش کشیده تا کودکی شده با گیسهای بافته در حال دویدن در دشتی پر از گلهای سیاه و سفید و لبخندی به رنگ سرخ لاله های وحشی.
با دنبال کردن رد قابها خودم را پایین پله ها میبینم ،صدایی از بالا می اید چشمانم را تیز میکنم تا بالا را ببینم شبحی در تاریکی چادر به سر میکند و بعد ناپدید میشود
صدای تقه ای مکانیکی می اید و بعد صندلی برقی از بالای پله ها، وصل شده به کنار دیوار به ارامی پایین میاید جثه ای ناشیانه پیچیده در چادری سفید ، مثل شبحی در میان زمین و اسمان ظاهر میشود ،چادرش را کج سر کرده حتما خیلی بد حال است که بعد از یک عمر چادر سرکردن این طور ناشانه حجاب کرده ولی بعد به شبح بالای پله ها فکر میکنم چیزی اینجا درست نیست وهم من را گرفته ، چند دقیقه بعد تقه ای دیگر و صندلی به پایین رسیده و متوقف میشود. موجود پیچیده در چادر تازه سر بلند میکند و متوجه من میشود ف از تعجب تکانی میخورد و چادر برای لحظه ای باز میشود اما سریع ان را جمع میکند تنها یک نگاه کوتاه ، اخم میکنم میدانم میان یک مشکلم یک خطا
-ببخشید ،نخواستم با این حالتون تا دم در بیان
-خواهش میکنم
صدایش اوایی اشنا و پنهان شده در لبهای جمع شده دور چادر داشت گازی سفت که اجازه بازشدن به دهان و چادر را نمیداد
حالا دیکر شک تمام ذهنم را پر کرده بود
-فقط اینجا را امضا کنید تا من رفع زحمت کنم
به سمتش میروم هنوز روی صندلیست و صورتش را سفت گرفته ، دست لرزانش را بیرون می اورد همان دستان حنا زده را میبینم ، بسته را کمی عقب میکشم، کمی جلو می اید چادر زیر پایش سر میخورد ،چشمانم را برای دیدن موجود زیر چادر تیز میکنم ولی دست راستش به موقع چادر را جمع میکند ، دست چپش هنوز به سمتم است و من داغی سیگار را تشخیص میدهم ، ایا باید حرفی بزنم و به رویش بیاورم ؟ اما همان لحظه بدری کوچک دوباره از میان پاهایم به داخل اتاق میدود،قهقه ای سرخوش سر میدهد دو گیس بافته اش چون دو کلاف کلفت سرش را در میان گرفته ،چشمکی شیطنت امیز میزند ،اشاره و دعوتی به سکوت و بعد در فضای تاریک سالن محو میشود. به چشمان مشتاق و همیشه مرطوبش نگاه میکنم و بسته را تحویلش میدهم
چشم از من میدزدد، محل امضا را نشانش میدهم چشمانش به نقطه حضور بدری کوچک سنجاق شده و ضربدری برایم میکشد
به سمت در میروم، اخرین قاب در اخرین نقطه خالی دیوار رو به رفتن ،دیده نشده در هنگام امدن ، بدری پیری است میان چادر سفید که با نگاهش تورا بدرقه میکند و نوار سیاهی که روی قاب کشیده شده.
از اتاق بیرون میروم و پیرمرد را با تمام چیزی که برایش باقی مانده تنها میگذارم ،به خانه ام میروم به سمت دیوارهای خالی از قابم،تمام چیزی که برای پیرمرد باقی مانده از تمام چیزی که تا به حال جمع کرده ام هزار برابر بیشتر است.
پایان
نقد این داستان از : مریم فردی
دوست گرامی، سرکار خانم «فهیمه سجادیه»
سلام.
داستان شما را با عنوان «دیوارهای خالی از قابم» خواندم. قبل از هر چیز باید تشکر کنم که به پایگاه نقد داستان اعتماد کرده‌اید و آثارتان را برای ما ارسال می‌کنید. در مشخصات خود فرموده‌اید که کمتر از دو سال است داستان‌نویسی را شروع کرده‌اید. ولی مشخص است که در این زمینه عزم راسخی دارید و قصد دارید داستان‌نویس شوید. خود شما بهتر از من می‌دانید که عزم راسخ یعنی پیمودن بخش مهمی از مسیر.
درباره داستان شما چند نکته عرض می‌کنم که امیدوارم در فرایند داستان‌نویسی برایتان مفید باشد. بیایید کمی از دور به «دیوارهای خالی از قابم» نگاه کنیم. یک زن، بسته‌ای امانتی را جلوی یک خانه قدیمی می‌برد. بسته‌ای که از استرالیا برای زنی به اسم بدری آمده. روی بسته قید شده که حتما به شخص بدری تحویل داده شود. زن راوی در برابر درخواست مردِ خانه که ظاهرا همسر بدری است مقاومت می‌کند و برای تحویل بسته وارد خانه می‌شود. در خانه با فضایی عجیب و قدیمی روبرو می‌شود. یک دختر بچه را می‌بیند که ظاهرا اسم او هم بدری است. و در نهایت بدری اصلی را می‌بیند و بسته را تحویل می‌دهد و برمی‌گردد. این تقریبا خلاصه‌ای از داستان شما بود.
خانم سجادیه گرامی، اگر داستان را به سه بخش شروع، میانه و پایان تقسیم کنیم، داستان شما در شروع و میانه با کمی اغماض، پیشروی خوبی داشت. تا میانه داستان این سوال بزرگ برای خواننده ایجاد شد که محتوای این بسته چیست و بدری کجاست و چرا همسرش اصرار دارد که بسته را خودش تحویل بگیرد. این یعنی یک تعلیق مناسب برای داستان. در خانه هم وجود آن دختربچه برای خواننده ایجاد سوال می‌کند. این که او کیست و چرا هم‌نام بدری است. ولی متاسفانه در پایان‌بندی نتوانسته‌اید داستان را به سرانجام برسانید و خواننده را بی‌جواب رها کرده‌اید. داستان چه بود؟ قرار بود چه اتفاقی بیفتد؟ قرار بود نویسنده به خواننده چه بگوید؟ به نظر من مشکل داستان دقیقا همین‌جاست. اینکه شما به عنوان نویسنده تکلیف داستان را مشخص نکرده‌اید. داستان باید یک خط داستانی داشته باشد و یک شخصیت محوری. در «دیوارهای خالی از قابم» مضمون داستان چیست؟ آیا تنهای راوی است یا سرنوشت بدری؟ آیا می‌خواستید بگویید راوی هم سرنوشتی مثل بدری دارد؟ درون آن بسته چه بود که اینقدر اهمیت داشت؟ چرا فقط باید به دست بدری می‌رسید؟ آن دختر‌بچه که بود؟ آیا همه آنها ارواحی بودند که کنار هم زندگی می‌کردند؟ آیا راوی دچار خیالات شده بود و ... ببینید اینها همه سوالاتی است که خواننده با آنها تنها می‌ماند. تنها به این دلیل که شما شخصیت اصلی و خط داستانی خودتان را درست پرداخت نکرده‌اید و بلاتکلیف رها کرده‌اید. در عوض انرژی خودتان را صرف بازی‌های زبانی و توصیف و فضاسازی کرده‌اید. البته در این زمینه نسبتا موفق بوده‌اید و فضای وهم‌آلود آن خانه را خوب ترسیم کرده‌اید. بخشی که از قاب‌های روی دیوار می‌گفتید برای من خیلی جذاب بود. ولی دوست گرامی، اینها همه در اولویت دوم هستند. اول باید داستان را درست بسازید. مثل معماری که می‌خواهد ساختمانی را بسازد. تا چهارستون ساختمان سالم و اصولی نباشد، معمار سراغ گچ‌کاری کنج اتاقی نمی‌رود. پس توصیه دوستانه ولی مهم من است که به ساختار بپردازید. نوشتن طرح داستان و ساخت پیرنگ را بیاموزید. اگر پیرنگ داستان شما درست بود، برای خواننده آن همه «چرا» ایجاد نمی‌شد. چون پیرنگ یعنی پیشبرد داستان بر اساس روابط علی و معلولی. هر حرکتی در داستان باید علتی داشته باشد و خودش علت حرکت بعدی باشد. مثل ستون‌های همان ساختمان که مثال زدم. در این صورت است که داستان درست پیش می‌رود، شخصیت‌ها رفتار اصولی دارند و در این مرحله تازه می‌توان سراغ سایر عناصر داستانی رفت. مثل توصیف و دیالوگ‌نویسی و ...
در مورد نثر داستان هم ایرادهای نگارشی زیادی می‌توان دید. حتما داستانتان را بعد از تمام شدن با صدای بلند برای خودتان بخوانید. حتما متوجه تعداد زیادی از آن ایرادها می‌شوید. مثلا این جمله‌ها را بلند بخوانید:«پایم در هوا معلق است که صدای امدم ،امدم ،از حیاط به گوش میرسد،بسته را در دست میگیرم و اماده باز شدن در هستم که انگار صدسال طول میکشد ،چرخیدن هزارباره چرخدننده های قفل زنگ زده و صدای کشیده شدن فلز روی فلز که جگرت را خون میکند و بعد در با زور زدنی نفس گیر به داخل باز میشود ، ان قدر کند که بی اختیار به باز شدنش کمک میکنم و گرد و خاک را به جان میخرم ،سر سفید مویی از لای در رد میشود، پیرمرد حسابی پیر است به پیری کاج ها ی داخل حیاطش». نه علائم نگارشی درست هستند و نه ساختار جمله‌ها.
از کتاب‌های آموزش داستان‌نویسی کمک بگیرید. تئوری‌ها را که آموختید، داستان‌های نویسنده‌های بزرگ را با دقت بخوانید و با آن تئوری‌ها بررسی کنید. این قطعا به روند نوشتن شما کمک خواهد کرد.
موفق باشید.

منتقد : مریم فردی

لابه‌لای کتاب‌ها بزرگ شدم. در خانه‌ای که پر بود از کتاب و مجله و روزنامه. «تیستوی سبز انگشتی» اولین کتابی بود که خواندم. تا به خودم آمدم دیدم نویسنده‌ها و قهرمان‌های کتابهایشان را بیشتر از آدم‌های اطرافم می‌شناسم. سوم راهنمایی بودم که جهان ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.

امارگیر وبلاگامارگیر سایتتقویم و ساعت