در بازنویسی صبور باشید




عنوان داستان : عاطفه خانم
نویسنده داستان : زهرا بیت سیاح

این داستان ویرایشی از داستان «عاطفه خانم» می باشد.

عاطفه ایستاد و به ابرهایی که آسمان تازه تاریک شده را تیره‌تر می‌کردند خیره شد. از خودش پرسید که بهتر نیست برگردد؟ شاید باران می‌بارید.
عاطفه یاد روز قبل افتاد. وقتی که سپیده سینی چای را گذاشته بود روی میز و گفته بود بهتر است دعوت را قبول کند. عاطفه دل خوشی نداشت که بخواهد به مراسم عروسی‌شان هم برود اما سپیده می‌گفت شاید در این سال‌ها همه چیز تغییر کرده باشد.
عاطفه دنبال یک معجزه بود. یک چیزی که درد این چند سال را بشورد و ببرد. اما هنوز مطمئن نبود که رفتن به آن مراسم کار درستی باشد.
عاطفه به گربه‌ای که از بر خیابان جهید و درون تاریکیِ سایۀ درختانِ کنار خیابان ناپدید شد خیره شد. بود و نبود این گربه برای چه کسی مهم بود؟ شاید بچه‌ای دارد که منتظرش باشد. یاد گهوارۀ خاک گرفته‌ای افتاد که هنوز گوشۀ انباری جا خوش کرده بود و دلش آشوب شد.
سعی کرد حرف سپیده یادش بیاید. او گفته بود شاید همه چیز تغییر کرده. پس می‌توانست خوش‌بین باشد.
عاطفه به راهش ادامه داد. برای بار آخر به کارت سرخ و سفیدی که در دست داشت نگاهی انداخت و بعد آن را توی کیفش گذاشت.
کفش‌های پاشنه دار پایش را می‌زد. هرچه فکر کرد یادش نیامد که آخرین بار کی آن‌ها را پا زده بود. آن‌قدری وقت نداشت که به فکر خرید بیفتد. تازه از کجا معلوم که باز فرصت پا زدن‌شان را پیدا کند؟ همین ها هم خوب بودند.کفش‌ها با کمی واکس به سیاهیِ گل‌های پولکی لباسش رسیده بودند. گل‌های سیاهی که پیچ و تاب می‌خوردند و در زمینۀ آبی تیرهٔ لباس گم و پیدا می‌شدند.
باد سردی وزید و عاطفه ژاکت مشکی‌اش را پیش کشید. انگشتانش با پولک‌های لباس تماس پیدا کرد. یاد اولین باری افتاد که انگشتانش این پولک‌ها را لمس کرده بودند. آن وقت خیال نمی‌کرد که این آخرین چیزی باشد که از مادرش می‌گیرد. تازه یک سال بود که بعد از نه ده سال توانسته بود یک نفس راحت بکشد و بعد از چند ماه بالا و پایین کردن پله‌های دادگاه و دادسرا از زندگی قبلی‌اش خلاص شود.
خیال می‌کرد که تازه زندگی دارد روی خوش نشان می‌دهد و می‌تواند تمام نیش و کنایه‌ها را با حمایت مادرش تاب بیاورد. چندماهی بود که در یک قنادی مشغول شده بود و سعی داشت روی پای خودش بایستد.
عاطفه از نو ایستاد و اینبار به در بزرگ و آدم‌ها و ماشین‌هایی که آن اطراف پخش و پلا بودند نگاه کرد. از توی کیفش یک آینه دستی بیرون کشید. نگاهی به سر و وضع خودش انداخت. زیر چشمانش پف کرده بود و چین و چروک‌های دور چشم و دهانش عمیق‌تر شده بودند. بیش از آنچه سن داشت نشان می‌داد. احساس کرد رنگ و لعابی که به صورتش داده زیادی است. احساس حماقت می‌کرد. اینجا چه کار داشت؟ برود عروسی دختر کسی که پی و پایۀ زندگی‌اش را خراب کرد؟ اگر سمیه آن قدر دو به‌هم زنی نمی‌کرد و زیر گوش برادرش نمی‌خواند «زنی که بچه‌دار نشه به درد زندگی نمی‌خوره» شاید حالا اوضاع جور دیگری بود.
عاطفه مصمم شد که برگردد اما یاد چهرۀ سمانه افتاد. بعد از اینکه عاطفه را پشت پیشخوان شیرینی فروشی دیده بود حسابی ذوق کرده بود و زن‌دایی، زن‌دایی راه انداخته بود. عاطفه حسابی معذب شده بود اما همزمان یکجور خاصی دلش غنج رفته بود. در این سال‌ها کسی سراغی از او نگرفته بود. سپیده تنها دوستی بود که برایش باقی مانده بود. توجه و اصرار سمانه به حضورش در مراسم باعث شده بود احساس کند مهم است.
انگاری شور و نشاط سمانه از پس خاطرات یک هفتۀ گذشته جریان پیدا کرد و ریخت به دل عاطفه. ایستاد و نفسی کشید. شالش را مرتب کرد و راه افتاد. هرچه به در و آدم‌هایی که می‌رفتند و می‌آمدند نزدیک‌تر می‌شد اطمینان چند لحظۀ قبلش بیشتر تحلیل می‌رفت. نوای دور یک موسیقی آشنا پاهایش را به حرکت واداشت تا وارد شود.
هر قدم که برمی‌داشت صدای موسیقی بیشتر می‌شد و قلبش محکم‌تر می‌کوبید.
وارد سالن شد. چند قدمی پیش رفت و چشم گرداند. کسی به نظرش آشنا نیامد. آرام به سمت نزدیک‌ترین میز خالی رفت و نشست. کیفش را کنار پایش زمین گذاشت و آرام گردن کشید بلکه چشمش به یک آشنا بیفتد.
از سمت چپش صدایی شنید: ببخشید این جا جای ماست.
عاطفه به سمت صدا برگشت و گفت: بله؟
-گفتم اینجا جای ماست.
عاطفه سریع کیفش را برداشت و بلند شد. احساس آوارگی می‌کرد. در تاریک روشنای سالن و همهۀ صداهای مختلف چشمش به یک میز خالی دیگر افتاد.
پست میز نشست و گوش به زنگ منتظر ماند. احساس کرد گلویش خشک شده. بطری روی میز را برداشت و لیوان پلاستیکی را تا نیمه آب کرد.
لیوان را که گذاشت روی میز آستینی سرمه‌ای آمد جلوی رویش و یک ظرف شیرینی روی میز گذاشت. عاطفه سرش را بلند کرد و به دختر جوان لبخندی زد و با تکان دادن سر تشکر کرد. دختر هم در جواب عاطفه لبخندی زد و دور شد.
عاطفه بااشتیاق به شیرینی‌های ظریف و کوچک چشم دوخت. آرام دست پیش برد و یک دانه از آن شیرینی‌های مربایی مورد علاقه‌اش را برداشت و در دهان گذاشت. درست در همان لحظه گوش عاطفه متوجه نوایی آشنا شد. موسیقی مورد علاقه‌اش درحال پخش بود. عاطفه احساس کرد که اوضاع آن‌قدرها هم بد نیست.
دو دختر جوان با سر و صدا به میز عاطفه نزدیک شدند و روی صندلی‌های میز کناری نشستند و به شوخی و خنده بر سر بطری آب با هم دعوا کردند. هردویشان لباس‌های مشابهی پوشیده بودند. پیراهن بلند صورتی با آستین‌های کوتاه. انگار که خواهر باشند یا دو دوست صمیمی.
عاطفه شیرینی دوم را در دهانش گذاشت که صدای یکی از دخترها را شنید: این زنه رو می‌شناسی؟
عاطفه گوش‌هایش را تیز کرد. دختر دیگر که به نظر بزرگ‌تر می‌رسید گفت: نه. لابد از فامیلای دوماده.
-تو مگه فامیلای دومادو می‌شناسی؟
-نه. ولی خب وقتی از ما نیست لابد از اوناست.
دختر دیگر با خنده‌ای فروخورده گفت: سر و وضعش رو ببین!
-به خاطر همین می‌گم. این پسره و فک و فامیلش همشون در و دهاتین. حیف سمانه.
-یعنی اینقدر داغونن؟
-خودت ببین. کی دیگه آخه از این لباسا می‌پوشه؟
-کیفش رو دیدی؟
-حتمی می‌خواد یخچال خونه‌اشونو پر کنه.
هر دو دختر با صدای بلند زدند زیر خنده.
عاطفه احساس کرد شیرینی دوم توی دهانش ماسید. لیوان را تا نیمه آب کرد و نوشید. کیفش را برداشت و بلند شد. احساس کرد نمی‌تواند اینقدر بی‌سر و صدا بگذارد و برود. رو کرد به دخترها و گفت: شما از فامیلای عروسین؟
دختر بزرگ‌تر با لحنی متکبرانه گفت: بله.
عاطفه چند لحظه خیره شد به دختر و بعد پرسید: تو دختر سمیرایی، نه؟
دختر با تردید سری به تایید تکان داد.
-خیلی شبیه مامانتی. هم قیافت هم اخلاقت.
-ولی شما...
-وقتی از مسعود جدا شدم کوچیک بودی. منو یادت نمیاد؟ خوبه زودتر راهمون جدا شد وگرنه باید تو رو هم کنار مامان و خاله‌ات تحمل می‌کردم.
صدای زنی جوان عاطفه را به خودش آورد. صدا می‌گفت: ببخشید خانم جای ما نشستید.
عاطفه سرش را بلند کرد. به میز خالیِ بغل نگاهی انداخت. سری چرخاند و دور و برش را نگاه کرد و بعد خیره شد به چشمان زن جوانی که با بچه‌ای در بغل بالا سرش ایستاده بود. دخترک کوچکی هم نشسته بود روی صندلی کناری.
عاطفه احساس کرد نفسش سخت شده. سریع خودش را جمع و جور کرد و از سالن زد بیرون. طول محوطه تا در خروجی را تند و تند گام برداشت. لحظه‌ای ایستاد تا نفسی تازه کند که صورتش خیس شد. چشمانش را باز کرد. باران می‌بارید.
به خانه که رسید خودش را توی آینه برانداز کرد. زن میان سالی را دید که خواسته به ضرب و زور گشاد کردن لباسی قدیمی، واکس زدن کفش‌هایی کهنه و رنگ و لعاب زورکی که حالا شره کرده بودند، خودش را به نمایش بگذارد. لباس خیس را از تنش بیرون کشید و چپاند توی یک کیسۀ سیاه و پرت کرد گوشۀ اتاق.
پیراهن بلند سبزش را پوشید. به زیر پتو خزید و چشمان نم‌دارش را بست.
نقد این داستان از : نازنین جودت
خانم زهرا بیت‌سیاح عزیز، جای بسی خوشحالی است که داستان‌تان را بازنویسی کردید. بازنویسی یکی از مراحل پسا نوشتن است که نویسنده به سختی انجامش می‌دهد. اثری خلق شده و خالقش با همه‌ی کم و کاستی‌ها دوستش دارد. در بازنویسی برای رسیدن به متنی موجز و موفق و برطرف کردن اشکالات کار مجبور می‌شود در اثری که با علاقه خلق کرده، دست ببرد و مثلا یک پاراگراف را حذف کند، چند جمله را اضافه کند و تغییرات لازم را اعمال کند که این کار ساده‌ای نیست. اما نویسنده‌ای که اثرش را بازنویسی می‌کند برای داستانش و مخاطبی که قرار است آن را بخواند احترام قائل است. می‌خواهد اثر خوب و کم نقصی پیش روی مخاطب بگذارد تا او از خواندنش احساس رضایت کند.
در یادداشت قبلی از شما خواسته بودم در مورد عاطفه خانم اطلاعات بیشتری به مخاطب بدهید. در متن بازنویسی شده، عاطفه خانم بهتری خلق کردید. حالا مخاطب به قدر کافی از ظاهر، خصوصیات و زندگی عاطفه خانم می‌داند تا بتواند او را در ذهن مجسم کند. این یعنی خود شما هم به عنوان نویسنده به عاطفه خانم نزدیک‌تر شدید و در ذهن‌تان کامل‌تر شد به همین دلیل عاطفه خانم بهتری برای مخاطب ساختید. مخاطب در متن جدید عاطفه خانم را می‌بیند، با راوی همراه می‌شود تا بیشتر از او بداند و حتی با او همسان‌پنداری می‌کند.
در متن جدید، عاطفه خانمی داریم که از همسرش جدا شده، بچه دار نمی‌شده، با خانواده‌ی شوهرش رابطه‌ی خوبی نداشته و مدت هاست که تنها زندگی می‌کند. همین اطلاعات عاطفه خانم را به عنوان یک شخصیت کامل برای متنی با این حجم به خوبی به مخاطب معرفی می‌کند.
تا جایی که مربوط به عاطفه خانم بود، خوب عمل کردید و نسخه‌ی بازنویسی شده بهتر و کامل‌تر از نسخه‌ی اولیه است اما در یادداشت قبلی از شما خواهشی کرده بودم. بازنویسی زمان دارد. نویسنده باید به قدر کافی از متن فاصله گرفته باشد تا بعد از دو سه بار خواندن داستان، بتواند اشکالاتش را ببیند. نوشتن صبوری می‌خواهد و بازنویسی صابر بودن را می‌طلبد. خانم سیاح در بازنویسی نویسنده علاوه بر برطرف کردن اشکالات تکنیکی و محتوایی به اصول نگارشی هم توجه می‌کند. حواسش به نثر و زبان داستان هم هست و تلاش می‌کند جملات را در بازنویسی صیقل دهد تا در بهترین شکل‌شان به مخاطب تقدیم شوند. عیان است که در بازنویسی به قدر کافی از متن فاصله نگرفتید. صبوری نکردید و با اشتیاق و شوری که داشتید متن را بازنویسی کردید. برگردید و داستان را بخوانید. چند بار واژه‌ی «عاطفه خانم» را در اوایل متن استفاده کردید؟ به جملات دقت کنید. تعجیل در بعضی‌هایشان گل‌درشت توی چشم می‌زند. عجله نکنید. در فرصتی دیگر که به سراغ متن رفتید به این موارد هم توجه کافی داشته باشید. البته که ضرورتی ندارد دوباره متن را به پایگاه بفرستید. اگر در زمان درست و با حوصله به سراغ داستان‌تان بروید، توانایی رساندن آن به متنی قابل‌قبول‌تر از بازنویسی اول را هم دارید. یادمان باشد که آثار ارزشمند ادبیات ایران و جهان همان‌هایی هستند که نویسندگان‌شان بارها و بارها و بارها بازنویسی‌شان کردند.
بخوانید و بنویسید و باز هم برای ما داستان بفرستید که مشتاق خواندن هستیم.

منتقد : نازنین جودت

متولد 1352 شمیران. فارغ التحصیل مترجمی زبان انگلیسی، مقطع کارشناسی. بیش از 14 سال است که نوشتن را جدی دنبال میکنم.



دیدگاه ها - ۱
زهرا بیت سیاح » 9 روز پیش
ممنون. چشم سعی می‌کنم بیشتر بهش فرصت بدم!

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.

امارگیر وبلاگامارگیر سایتتقویم و ساعت