ورود به قلمرو داستان




عنوان داستان : اقای گلی
نویسنده داستان : حسین قلع ریز

اقای گلی با یک پیکان وانت سفید رنگ قدیمی هر روز نه ولی دو سه روز یکبار کوچه ی خاک و خُلی را طی می کرد و می رفت تو باغش. ماشینش که یک جای سالم در بدنه نداشت دم در باغش پیدا بود و اهالی کوچه می فهمیدند که گلی تو باغش هست.
صبح ها که کمتر کسی تو باغش بود،گلی با یک نردبان تو باغ های همسایه سرک می کشید می خواست ببینید که همسایه ها چه کار کردند؟چی ساختند؟ چی کاشتند؟
چند سالی بود که از نیروی هوایی ارتش بازنشسته بود ولی خودش را به کارهای مختلفی مانند باغبانی و لوله کشی مشغول کرده بود .شبها که نوبت آبیاری زمین های کشاورزی و باغ ها بود یک چراغ قوه به سرش می بست و با بیلش از این باغ به آن باغ می رفت و آب جوی را برای باغ خودش و مهندس که همسایه دیوار به دیوارش بود پایین می کرد.چند روزی بود که چند تا کارگر ساعت 5 عصر از باغش می آمدند بیرون .حسین آقا همسایه روبرویش با خنده به او گفت:«آقای گلی به سلامتی داری بنایی می کنی» ؟سگرماهشو توی هم کرد و گفت:«نه بابا یک کمی بلوک خریدم،کارگر آوردم خالی کنند».همه را یک جور می پیچاند.
وقتی باغش به میوه و بار می رسید با همه همسایه ها و قوم و خویشش قهر می کرد تا کسی مبادا یکی بیاد توباغش و یک میوه بچیند.بعد از اینکه میوه های باغ را می چید با بقیه چاق سلامتی را دوباره شروع می کرد.
یکبار اقا مصطفی که تو کوچه باغ 10 جریب زمین و یک ساختمان داشت از آقای گلی خواست که برای آسفالت کوچه و گاز مبلغ 2 میلیون تومان بدهد.گلی زیرا بار نرفت و گفت:«من روی همین خاک ها می روم و می آیم نه گاز می خواهم نه آسفالت » اقا مصطفی که خیلی ناراحت شده بود با شوخی گفت:از ورودی آسفالت یک در نگهبانی می گذاریم که نتوانی با ماشین بیایی.گلی هم نه گذاشت پایین نه گذاشتن بالا گفت:«ماشین را می اندازم تو کانال و از دستت شکایت می کنم که چرا بدون نصب نرده آهنی آسفالت کشیدی ؟» مصطفی دید با این نمی شود طرف شد قید 2 میلیون را زد.
آخر کوچه باغ یک بازنشسته استانداری باغی تازه خرید کرده بود و می خواست قاچاقی چاه بزند.اداره آب و فاضلاب روی چاه زدن بدون مجوز حساسیت داشت و اگر می فهمید کسی قاچاقی چاه می زند با حکم قضایی می آمدند ماشین آلات حفر چاه را ضبط می کردند.بهشتیان برای حفاری به برق نیاز داشت،دید نزدیک ترین تیر برق به باغش تیر برق روبروی باغ گلی است یواشکی او، از سیم برق سه فاز باغش برق گرفت و به چاه کن ها داد تا بتوانند کمپرسور و هیلتی را روشن کنند.یک هفته بود که کارگرها شبانه روز کار می کردند تا به اب برسند.
یک شب فشار کمپرسور روی برق نوسان داشت و برق چند بار قطع و وصل می شد.آقای گلی هم که زیر اسپلیت خوابیده بود از گرمای هوا بیدار شد و دید که کولر گازی خاموش است و برق نیست.رفت سر کلیدهای مینیاتور تابلو هر چی زد دید خبری از برق نیست .تعجب کرد با خودش گفت: یعنی چی؟این موقع شب برق نمی رود.دمپایی قهوه ای را پوشید و رفت بیرون باغ، پای تیر برق دید که در کنتور باز است و یک کارگر دارد کنتور برقش را دستکاری می کند.یک بیل از گوشه حیاتش برداشت و از پشت سر کارگر را گیرانداخت .کارگر که از ترس داشت سکته می کرد به ات ب پ ت افتاده بود ولی گلی حواسش بود که با بیلش تو کمر کسی نزند؛ هنوز برای بیل زدن تو کمر دزد باغش و مصدوم کردنش دارد به دادگاه می رود.گلی چشماش را کوچک کرد و با عصبانیت گفت:«کی به تو اجازه داده که بری سر کنتور برق گلی و برق بگیری؟مگه اینجا شهر هرته ؟»کارگر که از ترس نفسش بند امده بود و از نیروی انتظامی و توقیف شدن و برگشت اجباری به افغانستان می ترسید،گفت:به خدا من کاره ای نیست، اقای بهشتیان گفت برو سر کنتور برق را درست کن ،من که کاره ای نیست؟
گلی کارگر را با تهدید بیل برد تو باغش و توی دستشویی کنار باغ زندانیش کرد و از پشت در را بست که نتواند فرار کند.
اقای بهشتیان دید که برق وصل نشد، هر چی کارگر را صدا زد دید صدایی نمی آید .دوید به سمت کنتور برق دید اثری از کارگر نیست ولی صدای اقای گلی می آید که می گفت:به چه حقی دست به کنتور مردم می زنی ؟ آقای بهشتیان در باغ اقای گلی را زد و گفت: «اقای گلی چی شده ؟» گفت:«برق می دزدی ؟برق گلی را می دزدی ؟ چاه بدون مجوز می زنی؟می دهم پدرت را در بیاورند،مگه شهر هرته که برق از کنتور بدزدی و باهاش چاه بدون مجوز بزنی.»بهشتیان دید که اوضاح قارش میریش شد افتاد به التماس و خواهش.کارگر دیگر دکمه کنتور برق را زد و یک لحظه برق وصل شد و چراغ باغ گلی روشن شد.بهتشیان با خواهش و تمنا و قول و هزار وعده وعید کارگر را از دست گلی نجات داد و برد درون باغ و از گلی حلالیت طلبید.گلی هم با اخم و تخم کارگر را آزاد کرد و رفت به خوابش ادامه دهد.
گلی که تازه آرام شده بود،دید اسپلیت روشن نمی شود.هوا چله تابستان گرم.هر چی با کنترل ور رفت دید نشد که نشد .آمد بیرون و دوید به سمت باغ بهشتیان ،چاه کن و صاحب باغ تازه داشتند چای می خورند و خستگی در می کردند که گلی رسید و تاپ تاپ در را زد.گفت «پاشو بیا ببین اسپلیت من را سوزاندی باید درسش کنی .بهشتیان که دیگه نای بلند شدن نداشت گفت:« باشد بابا درسش می کنم پا من غصه نخور».
فردا صبح ساعت 10 صبح بود.چاه کن ها گوم های چاه را نصب کردند و کف کش را با لوله های63 پلی اتیلن داخل چاه کردند .موتور را روشن شد و آب وارد کرت ها شد.بهشتیان خوشحال شد و به کارگرهای خسته نباشید و گفت:دستگاه ها را زود جمع کنید و برید تا کسی حساس نشده است.کارگرها داشتند اثاثیه اشان را جمع می کردند که آقا رسول همسایه روبروی بهشتیان خواست که کارگرها بیایند در باغش و یک چاه هم برای او بزند.قرارداد را نوشتند و قرار شد که از امشب وسایل حفاری چاه برود در باغ اقا رسول که مامورهای اداره آب منطقه ای یک راست ریختند تو باغ بهشتیان و چاهی که گومهاشو را تازه زده بودند پلمپ کردند.انگار آب سردی روی سر بهشتیان ریختند.یک هفته شبها کندن و یواشکی کار کردن همه بر هوا شد.وانت گلی در باغش بود ولی از خودش خبری نبود.اداره آب دستگاه کمپرسور و هیلتی های چاه کن ها را بردند.چاه کن ها خیلی ناراحت بودند زیرا کار و کاسبیشون چند روز و حتی چند ماهی می خوابید ولی چاره ای هم نداشتند .
بهشتیان یک سیگار کشید و نگاه غضب آلوده ای به باغ گلی کرد و رفت نمی دانست برود انجا و بد وبیراه بگوید یا هیچی نگوید ،گزینه دوم را انتخاب کرد و رفت تو باغش.گلی فرداش به بهشتیان گفت:«بیا اسپلیت من را درست کن مگر نگفتی درست می کنم چطور شد؟»
بهشتیان گفت:«حال و روز من را که می بینی هم چاه را پلمپ کردند هم دزد به باغم زده است چشم درست می کنم».گلی ول کن نبود.هر روز و هر شب به هر همسایه و رهگذری می رسد ماجرا را می گفت.یکبار به اقای نصر همسایه قدیمی اش گفت :«از مادر زایده نشده که سر گلی را کلاه بگذارند.بهش گفتم که اگر جرات داری کاری خلاف بکن خودم شیطونی می کنم و به اداره جهاد و آب می گویم.من اینجا مجوز دارم تو مجوزی نداری.»
دو ماه بود که کسی وانت گلی را در باغش نمی دید کسی هم سراغش را نمی گرفت .انگار مصداق بارز این شعر بود که هر که از دیده رود از دل برود.گلی در دل کسی جای نداشت نبودش هم کسی را آزرده نمی کرد.بعد از دو ماه یک روز با کمربندی که سینه و کمرش را بسته بود امد تو کوچه باغ ؛حسین اقا همسایه روبرویش وقتی دیدش بهش گفت:آقای گلی چند وقت نبودی؟ خودش را جمع کرد و گفت:«عمل قلب باز کردم دو تا رگ هام گرفته بود» .نای حرف زدن نداشت به نفس به نفس افتاده بود.دیگر گلی ،گلی قدیمی نبود.کم فروغ و کم توان، دیگر نمی توانست نردبان دستش بگیرد و از سر دیوار ها باغ ها را برانداز کند.می خواست که باغش را بفروشد و برود گوشه خانه بشیند ولی دلش نمی امد 10 سال بود برای درختها زحمت کشیده بود.همسایه ها هم آرزو می کردند که گلی باغش را بفروشد و از کوچه برود.ولی گلی در کوچه ماند و دوباره به ساختن باغ مشغول شد.
نقد این داستان از : آناهیتا آروان
آقای حسین قلع‌ریز سلام
«آقای گلی» را خواندم و از اعتمادتان به پایگاه نقد داستان سپاسگزارم. اثر شما پتانسیل تبدیل شدن به داستان کوتاه خوب را دارد اما هنوز به اصطلاح به طور کامل در قاب داستان قرار نگرفته است. در داستان‌نویسی می‌توانید از تجربه‌های زیستی‌تان استفاده کنید. اما اگر متن نتواند مرز خاطره را رد کند، نمی‌تواند وارد قلمرو داستان بشود. یکی از کارهایی که از همان ابتدا لازم است انجام بدهید این است که حسابتان را به طور کامل از خاطره‌نویسی جدا کنید. چون تجربۀ داستان‌نویسی‌تان کوتاه است تلاش می‌کنم به موارد و نکات کاربردی‌تری اشاره کنم که بتوانید در خلق آثار بعدی از آن‌ها استفاده کنید. شما قرار است داستان بنویسید. ممکن است در اولین تجربه‌های داستان‌نویسی از خودتان بپرسید داستان چه چیزی را بنویسم؟ مهرۀ گمشده‌ای که به دنبال آن می‌گردید سوژه است. فکر اولیه است. این فکر اولیه را از کجا باید بیاورید؟ به هر حال فکر اولیه که از خلأ به وجود نمی‌آید. پس ابتدا به داشته‌های خودتان رجوع می‌کنید یعنی به تجربه‌های زیستی‌تان، به خاطره‌هایتان. این احتمال وجود دارد که در نگاه اول سوژۀ چشمگیری به دست نیاورید پس ممکن است بروید سراغ اتفاق‌‌هایی که خودتان تجربه نکرده‌اید بلکه از دیگران شنیده‌اید گاهی هم ممکن است هیچ کدام از این دو مورد، توجه شما را جلب نکند و سوژه را بر اساس تخیل بسازید. اگر از اولین سرچشمه دستیابی به فکر اولیه یعنی از تجربه‌های زیستی‌تان کمک بگیرید، ممکن است بتوانید داستان قابل‌لمس‌تر و باورپذیرتری بنویسید. چرا؟ چون تجربۀ مستقیم به شما کمک می‌کند که تصویر شفاف‌تری از جهان داستان به مخاطب ارائه کنید و همینطور قادر خواهید بود تا حس‌ها را به خاطر بیاورید و به داستان عمق و اعتلای بیشتری ببخشید اما همزمان این خطر هم وجود دارد که به دام خاطره‌ها بیفتید و نتوانید ساختار داستانی مستقلی بسازید. در داستان‌نویسی اصلا لازم نیست به اصل خاطره‌ها وفادار باشید. خاطره‌ها را زیر و رو بکنید. آنقدر در ذهن با خاطره‌هایتان بازی بکنید، آن‌قدر کم و زیادش بکنید تا شکل و شمایل داستانی به خودش بگیرد. ممکن است در نهایت فقط رنگ و بوی دوری از تجربه‌ها و خاطره‌های شما در آن باشد که هیچ اشکالی ندارد اتفاقا بهتر است. اگر بنا باشد عین ماجراها را بنویسیم که می‌شود خاطره‌نویسی و اصلا داستان نیست. اما وقتی به سوژۀ داستانی رسیدید باید آن را گسترش بدهید. در داستان‌نویسی یک قاعده کلی و اولیه هست که ممکن است خیلی به شما کمک بکند. فرمول این است که در جهان داستان ابتدا همه چیز سرجایش قرار دارد. همه چیز آرام است و هیچ مشکلی هم وجود ندارد که به آن تعادل اولیه می‌گویند. بعد حادثه‌ای، اتفاقی، تعادل آدم‌های داستان و در نتیجه تعادل جهان داستان را به هم می‌ریزد که به آن عدم تعادل می‌گویند و بعد در پایان کار معمولا مشکلات برطرف می‌شود و آرامش به جهان داستان و به زندگی آدم‌ها برمی‌گردد که به آن تعادل ثانویه می‌گویند. بهتر است عدم تعادل را نزدیک به آغاز داستان بگذارید و بخش تعادل اولیه را خیلی طولانی نکنید که بین افتتاحیه یعنی پاراگراف‌های اولیه و عدم تعادل داستان، فاصلۀ زیادی نداشته باشیم. حالا به اثر شما برمی‌گردیم. در اینجا یک آقای گلی داریم که بازنشسته است و خیلی خودخواه و خسیس هم هست و برای خودش باغی دارد که خیلی هم برایش زحمت کشیده است و ... سوال: زاویۀ دید کدام است؟ راوی چه کسی است؟ داستان این آقای گلی را چه کسی تعریف می‌کند؟ این کسی که قرار است داستان را تعریف کند چه کسی است؟ می‌دانید که در میان انواع زاویۀ دید‌هایی که برای داستان تعریف کرده‌اند، چند زاویۀ دید پرکاربرد و شناخته‌شده داریم مثل زاویۀ دید اول شخص مفرد که ممکن است از دید شخصیت اصلی باشد و یا از دید شخصیت فرعی؛ مثلا اگر آقای گلی خودش ماجرا را تعریف کند می‌شود همین زاویه از دید شخصیت اصلی و یا اگر همسایه‌ای که دارد چاه می‌کند داستان را تعریف کند باز می‌شود زاویۀ دید اول شخص اما از دید شخصیت فرعی، زاویۀ دید دانای کل داریم، زاویۀ دید دانای کل محدود داریم که باز ممکن است از دید شخصیت اصلی باشد و یا از دید شخصیت فرعی، زاویۀ دید بیرونی یا ظاهری هم داریم. ساده‌اش می‌شود اینکه در این زاویۀ دید، مثل این است که نویسنده با یک دوربین سیار در جهان داستان می‌چرخد و هرچه می‌بیند به نمایش می‌گذارد اما هرچه می‌بیند نشان می‌دهد نه اینکه وارد ذهن آدم‌های داستان شود چون در این زاویۀ دید قادر به انجام چنین کاری نیست. این زاویۀ دید فقط نمایشی است. این‌ها را یادآوری کردم برای اینکه در اثر شما در انتخاب زاویۀ دید هم نوعی بلاتکلیفی و سرگردانی وجود دارد. در اینجا اتفاق داستانی چیست؟ همسایه یواشکی و شبانه از برق خانه‌باغ آقای گلی استفاده می‌کند تا خودش چاه حفر کند. خوب اتفاقا ماجرای جالبی است. اتفاقی است که می‌تواند بین آقای گلی و همسایه کشمکش ایجاد کند. کشمکش خوب ویژگی‌های خودش را دارد اما یکی از راههایی که به زنده‌تر شدن داستان شما کمک می‌کند، نمایش اتفاق است نه گزارش کردن آن. کمتر توضیح بدهید و بیشتر به نمایش بگذارید. اجازه بدهید خواننده خودش شاهد ماجرا باشد. به عنوان مثال وقتی می‌گویید آقای گلی آدم خسیسی است، چندان کمکی نمی‌کند مگر اینکه خست او را با کنش‌ها و با دیالوگ‌ها و با جزییات داستانی به نمایش بگذارید. اگر به داستان‌نویسی علاقمند هستید، بسیار بخوانید و بسیار تمرین کنید. منتظر آثار فراوان شما هستیم. برایتان آرزوی موفقیت می‌کنم.

منتقد : آناهیتا آروان

متولد 1354- تحصیلات: کارشناسی زبان و ادبیات فارسی محض- کارشناسی ارشد پژوهش هنر- آغاز فعالیت : 1379



دیدگاه ها - ۱
حسین قلع ریز » دوشنبه 27 بهمن 1399
خانم آروان با تشکر از بیان مطالب ارزشمند شما . امکان دارد در بازنویسی این داستان به من کمک کنید؟مثل املایی که زیر غلط های ان خط کشیده می شود و کلمه درست نوشته می شود .این محبت شماست .

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.

امارگیر وبلاگامارگیر سایتتقویم و ساعت