ادبیات بی‌نقد ناپایدار است / حبیب یوسف‌زاده



روزی یک زوج پیرکه اسطورة تفاهم و سازگاری بودند، شصتمین سالگرد ازدواجشان را جشن گرفته بودند و معروف بود که در تمام زندگی مشترک خود هرگز با هم دعوا و اختلافی نداشته‌اند. در این مراسم عده‌ای خبرنگار محلی هم از این پدیدة نادر گزارش تهیه می‌کردند. یکی از خبر‌نگارها به پیر‌مرد نزدیک شد و  پرسید: «ممکنه راز یک عمر همدلی و سازگاری خودتان را برای زوج‌های جوان تعریف کنید؟»
پیر مرد آهی کشید و گفت: «راستش وقتی تازه نامزد کرده بودیم، روزی برای اسب‌سواری به جنگل رفتیم. باران تازه بند آمده بود و زمین خیس بود. نامزدم که برای احتیاط تفنگی با خود برداشته بود جلوتر می‌راند. موقعی که می‌خواست از رودخانه رد شود، نعل اسبش روی سنگ‌ها لیز خورد و او را زمین زد. وقتی با نگرانی بالای سرش رسیدم، دیدم یواش دم گوش اسب گفت: «این یه بار!»
کمکش کردم دوباره سوار شود. اما بعد از مسافتی، موقع پرش از روی یک تنه درخت، اسب باز هم سُر خورد و نامزدم را انداخت. این بار هم  بدون نشان دادن خشمش، در گوش اسب گفت: «این دو بار!»
من که از حرفش سر در نیاورده بودم، دستش را گرفتم و کمک کردم باز هم سوار شود. موقع برگشت به خانه، از بخت بد پای جلوی اسبش در گودالی فرو رفت و صحنة سقوط تکرار شد. او که همة لبلس‌هایش گِلی شده بود، تفنگ را گذاشت روی شقیقة اسب و گفت: «این سه‌بار!» و  شلیک کرد. من که نفسم بند آمده بود، با ناراحتی بر سرش فریاد کشیدم: «دیوانه زنجیری! این چه کاری بود با زبان‌بسته کردی؟»
خانم همین‌طور که به تفنگ تکیه داده بود، نگاه غضبناکی به من انداخت و گفت: «این یه بار!»
خوشبختانه از آن روز تا حالا هیچوقت حرفمان نشده و به خوبی و خوشی زندگی کرده‌ایم!  
شاید بعضی‌ها بگویند این ماجرا چه ربطی به نقدادبی دارد؟ در جوابشان باید بگویم: «این یه بار!»
در واقع، این مثال را برای نویسندگانی آوردیم که کافی است کسی نقدی بر کتابشان بنویسد و خرده‌ای از آن بگیرد تا دودمانش را به باد بدهند. اما چنین حساسیتی نسبت به نقد، مانند این است که کسی به پزشک مراجعه کند و پزشک بعد از معاینة مثلاً بگوید: « متأسفانه یک کلیه‌ شما از کار افتاده.» و مریض از شنیدن این حرف بر‌آشفته شود و بگوید: «مگه من با شما شوخی دارم؟ کلیه خودت و بابات از کار بیفته ان‌شا‌الله...»
واقعیت این است که بسیاری از اهل ذوق، تلقی‌شن از منتقد ادبی، یک داروغه مُچ‌گیر است که به زعم آن‌ها از بی‌هنری مجبور است خود را به ساقة ادبیات بچسباند و از آن تغذیه کند. این خصم‌پنداری منتقد، آفتی است که پیش‌کسوتان را به توهم استغنا و نو‌قلمان را به اعتماد‌به‌نفس کاذب و کم‌مایگی می‌کشاند. بی‌شک اعتماد و تواضع در برابر منتقدانِ دست‌گیر و نه مُچ‌گیر، می‌تواند گوهرآثار ادبی ما را تراش دهد تا باز هم در گنجینة ادبیات دنیا مرتبة شایسته نیاکانمان را تکرار کنیم. امید‌وارم چراغی که امروز بر‌افروخته‌ایم، گامی رو به جلو در احیای رسم نیکوی آینه‌داری در عرصة ادبیات باشد. آینه‌های صاف و بی‌غرض. نه محدب، نه مقعر. بله، نقد سالم و کار‌ساز گاهی کمی درد دارد، اما در نهایت هشداری است برای اقدام به بهبودی. 
سعدی بزرگ می‌فرماید: سه چیز پایدار نماند، مال بی‌تجارت، علم بی بحث و مُلک بی‌سیاست. شاید اگرآن سلطان سخن امروز در میان ما ‌بود «ادبیات بی‌نقد» را نیز به این مصادیق ناپایداری می‌افزود.

*این متن در مراسم در مراسم رونمایی از سایت تخصصی نقد داستان (سه‌شنبه ۲۸ شهریور ۹۶) خوانده  شد




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : مجتبا بیات
دیدگاه ها - ۱
عباس عنافچه » چهارشنبه 29 شهریور 1396
سلام متن بسیار زیبایی نوشته اید آقای یوسف زاده ! عالیه

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.